{"id":23508,"date":"2019-06-18T19:31:21","date_gmt":"2019-06-18T16:31:21","guid":{"rendered":"https:\/\/revistadinlemn.ro\/?p=23508"},"modified":"2024-04-10T14:21:20","modified_gmt":"2024-04-10T11:21:20","slug":"dilatacao-e-contracao-da-madeira","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/2019\/06\/18\/umflarea-si-contragerea-lemnului\/","title":{"rendered":"Incha\u00e7o e contra\u00e7\u00e3o da madeira. Consequ\u00eancias da varia\u00e7\u00e3o da humidade"},"content":{"rendered":"<p>De certeza que todos j\u00e1 ouviram dizer que a madeira \"trabalha\" permanentemente. O que \u00e9 que isso significa? A madeira maci\u00e7a altera as suas dimens\u00f5es em fun\u00e7\u00e3o da humidade exterior e f\u00e1-lo mesmo que tenha sido devidamente seca e envernizada. O incha\u00e7o e a contra\u00e7\u00e3o da madeira ocorrem devido \u00e0 troca de humidade que esta troca naturalmente com o ambiente. Trata-se de uma propriedade que deve ser tida em conta porque tem consequ\u00eancias que podem, por vezes, ser muito desagrad\u00e1veis.<\/p>\n<h5>Movimento da madeira. A rela\u00e7\u00e3o entre a madeira e a humidade ambiental<\/h5>\n<p>Sobre <a href=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/2017\/07\/04\/secagem-da-madeira\/\">humidade de equil\u00edbrio<\/a> J\u00e1 fal\u00e1mos da secagem da madeira maci\u00e7a, mas vou recordar alguns factos porque s\u00e3o \u00fateis nas explica\u00e7\u00f5es seguintes. <em>Humidade de equil\u00edbrio<\/em> da madeira est\u00e1 intimamente relacionada com a humidade do ambiente em que \u00e9 utilizada. Por esta raz\u00e3o, a madeira, cujo teor de humidade \u00e9 muito diferente do do ambiente, tem tend\u00eancia a perder ou a absorver humidade para voltar ao equil\u00edbrio. Al\u00e9m disso, a madeira \u00e9 um material higrosc\u00f3pico, o que significa que absorve naturalmente a humidade.<\/p>\n<p>Foi estabelecida a seguinte rela\u00e7\u00e3o entre o teor de humidade de equil\u00edbrio da madeira e o do ambiente:<\/p>\n<ul>\n<li>humidade exterior 25% - madeira 5%<\/li>\n<li>humidade exterior 50% - madeira 9%<\/li>\n<li>exterior h\u00famido 75% - madeira 14%<\/li>\n<li>humidade exterior 99% - madeira 28-30%<\/li>\n<\/ul>\n<p>Quando a madeira em equil\u00edbrio \u00e9 deslocada para um ambiente com uma humidade diferente, absorve ou liberta humidade at\u00e9 que o equil\u00edbrio seja restabelecido. Isto provoca a dilata\u00e7\u00e3o e a contra\u00e7\u00e3o da madeira, o que pode resultar em <span style=\"color: #000000;\"><strong>varia\u00e7\u00e3o dimensional<\/strong><\/span>, <strong><span style=\"color: #000000;\">deforma\u00e7\u00e3o<\/span><\/strong> ou <strong><span style=\"color: #000000;\">o aparecimento de fissuras<\/span><\/strong>. \u00c9 por isso que, por exemplo, os pavimentos de madeira maci\u00e7a devem ser deixados a aclimatar-se durante alguns dias na divis\u00e3o onde v\u00e3o ser colocados antes de serem instalados. Deste modo, evitam-se lacunas ou incha\u00e7os.<\/p>\n<h5>Incha\u00e7o e contra\u00e7\u00e3o da madeira<\/h5>\n<p>Tudo come\u00e7a com a propriedade da madeira de absorver a humidade, a sua higroscopicidade (ou higroscopicidade, segundo algumas fontes). A \u00e1gua absorvida liga-se \u00e0s paredes celulares e altera as dimens\u00f5es da madeira. \u00c9 apenas este tipo de \u00e1gua - \u00e1gua ligada - que provoca a altera\u00e7\u00e3o dimensional da madeira. Existe outro tipo de \u00e1gua - a \u00e1gua livre - que entra na madeira sem estar ligada. Preenche os espa\u00e7os vazios existentes e, por isso, quando se perde, n\u00e3o h\u00e1 inchamento nem retra\u00e7\u00e3o.<\/p>\n<p>As altera\u00e7\u00f5es devidas \u00e0 \u00e1gua ligada s\u00e3o diferentes porque a estrutura interna da madeira \u00e0 qual est\u00e1 ligada tamb\u00e9m \u00e9 diferente. Assim, a varia\u00e7\u00e3o dimensional depender\u00e1 de:<\/p>\n<ul>\n<li>esp\u00e9cies<\/li>\n<li>como cortar a pe\u00e7a de trabalho<\/li>\n<li>tamanho das pe\u00e7as<\/li>\n<li>\u00a0anatomia da madeira<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ao escolher a madeira a utilizar em ambientes com grandes varia\u00e7\u00f5es de humidade (casas de banho, cozinhas, piscinas, saunas) ou <a href=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/2019\/06\/12\/as-especies-de-madeira-mais-resistentes-para-exteriores\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">no exterior<\/a>\u00e9 necess\u00e1rio ter em conta estes factores.<\/p>\n<p>Em termos de retra\u00e7\u00e3o quando a \u00e1gua ligada \u00e9 libertada, existem 3 categorias de madeira:<\/p>\n<ul>\n<li>com uma pequena contra\u00e7\u00e3o: <a href=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/2016\/09\/02\/corto-a-noz-a-medida-que-a-vou-secando-para-nao-se-partir\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">nuc<\/a>, <a href=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/2017\/03\/17\/colheres-e-moveis-de-madeira-de-choupo-arte-povera\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">plop<\/a>, castanha, lima<\/li>\n<li>com encolhimento m\u00e9dio: <a href=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/2017\/01\/10\/madeira-macia-versus-madeira-dura\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">resinoso<\/a>, <a href=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/2016\/11\/09\/madeira-elegante-de-cerejeira\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">cereja<\/a>, <a href=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/?s=mesteacan\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">b\u00e9tula<\/a>, \u00e1cer<\/li>\n<li>com grande contra\u00e7\u00e3o:<a href=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/2016\/11\/16\/carvalho-a-arvore-rei\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"> carvalho,<\/a> <a href=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/2018\/01\/19\/madeira-de-freixo\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">frasina<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00c9 por isso que as fissuras s\u00e3o mais comuns em <a href=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/2016\/12\/13\/sugestoes-de-acabamento-de-vigas-de-madeira\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">vigas<\/a> carvalho em compara\u00e7\u00e3o com outras esp\u00e9cies. A retra\u00e7\u00e3o elevada leva a tens\u00f5es elevadas que resultam em fissuras. As esp\u00e9cies das duas primeiras categorias s\u00e3o recomendadas na constru\u00e7\u00e3o porque as suas altera\u00e7\u00f5es dimensionais t\u00eam poucas consequ\u00eancias.<\/p>\n<h5>Varia\u00e7\u00e3o dimensional dentro do mesmo tronco<\/h5>\n<p>A varia\u00e7\u00e3o dimensional tamb\u00e9m \u00e9 diferente dentro de um tronco de \u00e1rvore. Na dire\u00e7\u00e3o axial (longitudinal), a varia\u00e7\u00e3o \u00e9 muito pequena, pelo que nem sequer \u00e9 tida em conta pelos carpinteiros. No entanto, na dire\u00e7\u00e3o tangencial (corte tangente aos an\u00e9is anuais), a varia\u00e7\u00e3o \u00e9 muito grande, atingindo 8-91TP33T nas \u00e1rvores resinosas e 11-12% nas \u00e1rvores de folha caduca. Na dire\u00e7\u00e3o radial (corte perpendicular aos an\u00e9is anuais), a varia\u00e7\u00e3o \u00e9 metade da da dire\u00e7\u00e3o tangencial.<\/p>\n<h4><span style=\"color: #000000;\">A varia\u00e7\u00e3o dimensional com a dilata\u00e7\u00e3o e a contra\u00e7\u00e3o da madeira deve ser tida em conta quando a madeira serrada \u00e9 cortada. <\/span><\/h4>\n<p>A menor contra\u00e7\u00e3o ocorre na madeira serrada radialmente - quando os an\u00e9is anuais s\u00e3o perpendiculares em ambos os lados da t\u00e1bua. O corte tangencial leva ao empenamento quando ocorrem varia\u00e7\u00f5es de humidade e uma t\u00e1bua assim cortada curvar-se-\u00e1 como uma copa. O empenamento \u00e9 tanto maior quanto mais pr\u00f3ximo o corte for efectuado do exterior do tronco. A forma de corte \u00e9 claramente vis\u00edvel na extremidade da t\u00e1bua. Se os an\u00e9is anuais forem vistos como linhas rectas, o corte \u00e9 radial e a altera\u00e7\u00e3o \u00e9 pequena. Se o corte for tangencial, os an\u00e9is anuais s\u00e3o vistos como linhas curvas, que se aproximam cada vez mais umas das outras quanto mais pr\u00f3ximo o corte estiver do exterior do tronco.<\/p>\n<p>Em termos de tamanho da pe\u00e7a, uma pe\u00e7a pequena absorve mais humidade do que uma pe\u00e7a grande. O resultado \u00e9 que se deformar\u00e1 mais do que uma pe\u00e7a maior.<\/p>\n<figure id=\"attachment_23515\" aria-describedby=\"caption-attachment-23515\" style=\"width: 1100px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-23515\" src=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-taiere-radiala.jpg\" alt=\"dilata\u00e7\u00e3o e contra\u00e7\u00e3o da madeira\" width=\"1100\" height=\"274\" srcset=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-taiere-radiala.jpg 1100w, https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-taiere-radiala-600x149.jpg 600w, https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-taiere-radiala-300x75.jpg 300w, https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-taiere-radiala-768x191.jpg 768w, https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-taiere-radiala-1024x255.jpg 1024w, https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-taiere-radiala-990x247.jpg 990w\" sizes=\"auto, (max-width: 1100px) 100vw, 1100px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-23515\" class=\"wp-caption-text\">corte radial<br \/>Foto: woodworking.stackechange.com<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_23516\" aria-describedby=\"caption-attachment-23516\" style=\"width: 1000px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-23516\" src=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-taiere-tangentiala.jpg\" alt=\"dilata\u00e7\u00e3o e contra\u00e7\u00e3o da madeira\" width=\"1000\" height=\"311\" srcset=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-taiere-tangentiala.jpg 1000w, https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-taiere-tangentiala-600x187.jpg 600w, https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-taiere-tangentiala-300x93.jpg 300w, https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-taiere-tangentiala-768x239.jpg 768w, https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-taiere-tangentiala-990x308.jpg 990w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-23516\" class=\"wp-caption-text\">corte tangencial<br \/>Foto: woodworking.stackechange.com<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_23513\" aria-describedby=\"caption-attachment-23513\" style=\"width: 900px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-23513\" src=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-deformare.jpg\" alt=\"\" width=\"900\" height=\"736\" srcset=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-deformare.jpg 900w, https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-deformare-600x491.jpg 600w, https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-deformare-300x245.jpg 300w, https:\/\/revistadinlemn.ro\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/umflarea-si-contragerea-lemnului-deformare-768x628.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-23513\" class=\"wp-caption-text\">Foto: instructables.com<\/figcaption><\/figure>\n<h5>Ponto de satura\u00e7\u00e3o da fibra<\/h5>\n<p>Eu estava a dizer que existem dois tipos de \u00e1gua na madeira, mas apenas a \u00e1gua ligada ao n\u00edvel celular provoca o incha\u00e7o e a contra\u00e7\u00e3o. A parede celular n\u00e3o consegue fixar a \u00e1gua indefinidamente e h\u00e1 uma quantidade m\u00e1xima de \u00e1gua que entra na madeira devido \u00e0 sua higroscopicidade. Este m\u00e1ximo \u00e9 designado por <em>ponto de satura\u00e7\u00e3o<\/em> sendo inferior na resina (25-28%) e superior na <a href=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/2017\/01\/10\/madeira-macia-versus-madeira-dura\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">foioase<\/a> (35-38%).<\/p>\n<p>Valores diferentes conduzem a comportamentos diferentes. A madeira macia pode ser cortada durante todo o ano sem o risco de grandes fissuras ao secar, enquanto a madeira dura s\u00f3 deve ser cortada fora da esta\u00e7\u00e3o de crescimento (novembro-janeiro). A madeira de folha caduca deve ser cortada longitudinalmente assim que \u00e9 cortada, pois existe o risco de fendas profundas, enquanto a madeira resinosa pode atingir o teor de humidade de equil\u00edbrio como um tronco (ver <a href=\"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/2019\/04\/04\/juncao-de-madeira-e-enchimento-de-madeira-nas-casas-de-busteni\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">casas em bu\u0219teni<\/a>Os troncos das \u00e1rvores resinosas podem ser descascados imediatamente ap\u00f3s o abate sem grandes consequ\u00eancias, enquanto as madeiras duras devem ser deixadas com a casca durante o m\u00e1ximo de tempo poss\u00edvel para abrandar o escoamento da \u00e1gua.<\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong>N\u00e3o se confundam<\/strong><\/span> entre o teor total de \u00e1gua da madeira rec\u00e9m-cortada (35-40% nas folhosas e 50-55% nas resinosas) e o ponto de satura\u00e7\u00e3o. Apenas a percentagem de \u00e1gua representada pelo ponto de satura\u00e7\u00e3o produz altera\u00e7\u00f5es dimensionais quando \u00e9 removida, porque est\u00e1 ligada \u00e0 fibra da madeira. A fuga desta \u00e1gua pode provocar tens\u00f5es e fendilha\u00e7\u00e3o. Quanto mais r\u00e1pido, mais s\u00fabito, mais desagrad\u00e1veis s\u00e3o as consequ\u00eancias.<\/p>\n<h5>Porque \u00e9 que \u00e9 importante saber o que \u00e9 a dilata\u00e7\u00e3o e a contra\u00e7\u00e3o da madeira?<\/h5>\n<p>Por que raz\u00e3o insistimos tanto na dilata\u00e7\u00e3o e contra\u00e7\u00e3o da madeira e nas consequ\u00eancias da remo\u00e7\u00e3o da \u00e1gua? Porque, como disse no in\u00edcio, a madeira est\u00e1 em constante movimento e n\u00e3o h\u00e1 nada que possamos fazer contra isso. Mas podemos sec\u00e1-la, cort\u00e1-la e mont\u00e1-la sem quaisquer consequ\u00eancias dos seus movimentos. Os problemas de varia\u00e7\u00e3o dimensional tamb\u00e9m podem ocorrer com a madeira utilizada em interiores, e n\u00e3o apenas com a madeira exposta ao ar livre. Sempre que duas pe\u00e7as de madeira cortadas de forma diferente se encontram, pode surgir um problema se a madeira se deslocar. Os fabricantes de portas e janelas conhecem bem este facto. Os problemas n\u00e3o est\u00e3o apenas relacionados com o aumento ou a diminui\u00e7\u00e3o do comprimento, mas tamb\u00e9m com a flex\u00e3o ou a deforma\u00e7\u00e3o. A escolha incorrecta da marcenaria pode levar ao empeno e \u00e0 deforma\u00e7\u00e3o das juntas e at\u00e9 mesmo \u00e0 rachadura. A diferen\u00e7a entre uma obra que mant\u00e9m a sua forma e uma que se deforma com o tempo \u00e9 a escolha correta da madeira. N\u00e3o \u00e9 poss\u00edvel obter resultados bons e muito bons independentemente da madeira utilizada.<\/p>\n<p>Espero que as informa\u00e7\u00f5es acima sejam interessantes para si. Se achar que \u00e9 \u00fatil para outros, n\u00e3o hesite em partilhar. E se tiver quaisquer esclarecimentos, adi\u00e7\u00f5es ou perguntas, por favor deixe-as abaixo, no espa\u00e7o dedicado.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sunt convins\u0103 ca a\u021bi auzit cu to\u021bii c\u0103 lemnul &#8220;lucreaz\u0103&#8221; permanent. Ce \u00eenseamn\u0103 acest lucru? Lemnul masiv \u00ee\u0219i modific\u0103 dimensiunile \u00een func\u021bie de umiditatea exterioar\u0103 \u0219i face acest lucru chiar dac\u0103 a fost uscat corespunz\u0103tor \u0219i acoperit cu lac. Umflarea \u0219i contragerea lemnului are loc din cauza schimbului de umiditate, pe care \u00eel face \u00een [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":23518,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"none","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"Umflarea \u0219i contragerea lemnului are loc din cauza schimbului de umiditate natural cu mediul \u00eenconjur\u0103tor \u0219i sunt legate de umiditatea de echilibru","_seopress_robots_index":"","footnotes":""},"categories":[2178,2189],"tags":[2698,2699],"class_list":["post-23508","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-specii-lemn","category-tehnici-prelucrare-lemn","tag-proprietatile-lemnului","tag-umflarea-si-contragerea-lemnului"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23508","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23508"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23508\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38251,"href":"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23508\/revisions\/38251"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23518"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23508"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23508"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/revistadinlemn.ro\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23508"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}